Beyond Donation : สู่กลไกเศรษฐกิจเพื่อผู้ปลูกต้นไม้และดูแลระบบนิเวศ
เนื่องจาก“การบริจาค” เป็นกลไกทางสังคมที่ตั้งอยู่บนความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้กับผู้รับ ผู้ให้มอบทรัพยากรโดยไม่ได้คาดหวังผลตอบแทนโดยตรง ขณะที่ผู้รับถูกมองว่าเป็นผู้ขาดแคลนหรืออยู่ในภาวะที่ต้องการความช่วยเหลือ
กระบวนทัศน์เช่นนี้ มีคุณค่าในฐานะกลไกของความเอื้ออาทรและการสงเคราะห์ แต่เมื่อถูกนำมาใช้กับการปลูกต้นไม้ ฟื้นป่า และการดูแลระบบนิเวศ อาจไม่เพียงพอต่อการสร้างระบบที่ยั่งยืนในระยะยาว
ที่ผ่านมา คนปลูกต้นไม้และรักษาป่ามักถูกวางไว้ในฐานะ “ผู้เสียสละ” หรือ “ผู้ทำความดีเพื่อส่วนรวม” การสนับสนุนจึงมักอยู่ในรูปของการบริจาค การสงเคราะห์ หรือโครงการที่พึ่งพางบประมาณเป็นครั้งคราว ส่งผลให้ผู้ดูแลธรรมชาติถูกมองเป็น “ผู้รับ” มากกว่าผู้สร้างคุณค่า
เมื่อมองผ่านแว่น "บริการระบบนิเวศ" (Ecosystem Services) ก็จะเห็นได้ว่า คนและชุมชนที่ดูแลป่ากำลังมีส่วนในการสร้างประโยชน์ให้กับสังคมในหลายมิติ ทั้งการรักษาต้นน้ำ การกักเก็บคาร์บอน การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ การควบคุมสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนการสร้างคุณค่าทางภูมิทัศน์และการท่องเที่ยว
ดังนั้นคนปลูกต้นไม้และรักษาป่า จึงไม่ควรถูกมองเพียงในฐานะผู้รับการช่วยเหลือ หากแต่ควรถูกมองว่าเป็น “ผู้ผลิตบริการระบบนิเวศ” (Ecosystem Service Providers) ที่สร้างคุณค่าซึ่งสังคมได้รับประโยชน์ร่วมกัน
จึงจะก้าวข้ามจาก Donation Paradigm ไปสู่แนวคิดที่มองเห็นคุณค่าของบริการระบบนิเวศอย่างเป็นระบบ จาก “การให้” ไปสู่ “การตอบแทนคุณค่า” จาก “ผู้ให้กับผู้รับ” ไปสู่ความสัมพันธ์ระหว่าง “ผู้ได้รับประโยชน์กับผู้สร้างคุณค่า”
การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้หมายความว่าการบริจาคหมดความสำคัญ แต่หมายถึงการยอมรับว่า การบริจาคไม่ควรเป็นกลไกหลักในการดูแลระบบนิเวศ เพราะการรักษาป่าไม่ใช่กิจกรรมชั่วคราว และไม่ควรขึ้นอยู่กับความเมตตาหรือการระดมทุนเป็นครั้งคราวอีกต่อไป แต่ต้องมีกลไกทางเศรษฐกิจที่ทำให้คุณค่าของบริการระบบนิเวศสามารถหมุนเวียนกลับไปยังบุคคลและชุมชนผู้ดูแลธรรมชาติได้อย่างต่อเนื่องและเป็นธรรม
เมื่อเรามองคนปลูกต้นไม้และคนรักษาป่าในฐานะผู้สร้างคุณค่า จำเป็นอย่างยิ่งว่า เรา“จะออกแบบระบบเศรษฐกิจอย่างไรให้ผู้สร้างและรักษาบริการระบบนิเวศได้รับผลตอบแทนจากคุณค่าที่พวกเขาสร้างขึ้น”
นี่คือจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนผ่านจาก เศรษฐกิจแห่งการบริจาค (Donation Economy) ไปสู่ กลไกเศรษฐกิจเพื่อผู้ดูแลระบบนิเวศ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนทั้งวิธีคิดและความสัมพันธ์ระหว่างสังคม เศรษฐกิจ และผู้คนที่ทำหน้าที่ดูแลธรรมชาติ
ดูน้อยลง
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น